Julianasluizen: Renoveren met de ‘sluiswinkel’ open
Een monumentale sluis renoveren terwijl scheepvaart en wegverkeer doorgaan. Dat vraagt om meer dan techniek. Het vraagt om samenwerking op topniveau. Bij het Julianasluiscomplex in Gouda bundelen Provincie Zuid-Holland en Combinatie STROOOM, bestaande uit BAM, Equans en Demako, hun krachten. Dit bouwteam zet slimme, duurzame oplossingen in om een complexe uitdaging om te vormen tot een succesverhaal. Hoe? Door expertise te combineren en grenzen te verleggen.
‘Zo’n vijf jaar geleden kozen we er als opdrachtgever bewust voor om met bouwteams te werken. Dit om faalkosten te verlagen en het werkplezier te verhogen’, vertelt Stefan Knapen, technisch manager van de provincie Zuid-Holland. ‘Bij een traditionele aanpak liggen de prijs en het plan vaak al vast waardoor er later discussies ontstaan, meestal over kosten en risico’s. In een bouwteam werken we vanaf het begin samen. Daardoor kunnen we oplossingen beter toetsen op maakbaarheid, en inzicht krijgen in eventuele extra kosten. De kennis van de uitvoerende partijen maakt daarin echt het verschil.’
De renovatie van de Julianasluizen werd daarom eveneens in bouwteam opgepakt. Het complex bestaat uit twee kolken: één gebouwd in 1936 en de andere in 2014. Groot onderhoud stond al op de planning van de provincie. Vanwege bovenmatige slijtage van de rails van één van de sluisdeuren is de droogzetting van de sluishoofden voor de renovatie noodzakelijk. Een uitzonderlijke maatregel. Naast enkele betonreparaties vernieuwt STROOOM de bedienplekken en besturingsinstallaties en conserveert zij de sluisdeuren en de vier ophaalbruggen opnieuw.
Links: Stefan Knapen, technisch manager bij provincie Zuid-Holland
Rechts: Mathijs van der Meij, technisch manager bij STROOOM en werkzaam bij BAM Infra Nederland
De menselijke sleutel
In de aanbesteding lag de focus al op samenwerking. Het bouwteam startte met een projectstart-up onder leiding van een bouwteamcoach en werkte samen op dezelfde projectlocatie. Die alertheid op samenwerking bleef, want uiteindelijk maken mensen het verschil. ‘In het bouwteam hebben we flink geïnvesteerd in het opbouwen van een sterke relatie om samen deze renovatie tot een succes te maken’, zegt Stefan. ‘Door het opgebouwde vertrouwen en de openheid pakken we risico’s vroeg aan en bedenken we oplossingen die het project én de maatschappij vooruithelpen. Die gezamenlijke aanpak levert kennis en ervaring op die ook bij andere vernieuwingen van grote waarde zijn.’ Een voorbeeld hiervan is de gezamenlijke zoektocht om elektrotechnische componenten te hergebruiken.
Open gesprekken, slimme keuzes
‘Voor een renovatieproject van deze omvang is een samenwerkingsgerichte contractvorm als een bouwteam van grote waarde, omdat risico’s en onduidelijkheden vroegtijdig in beeld zijn. Eerlijk en transparant zijn naar elkaar is daarbij heel belangrijk’, benadrukt Mathijs van der Meij, technisch manager bij STROOOM en werkzaam bij BAM Infra Nederland. ‘In het bouwteam voor de Julianasluizen bespraken we verschillende werkmethoden openlijk met de provincie. Dat leverde inhoudelijke discussies op over levensduur, kosten, veiligheid en duurzaamheid, waardoor we samen weloverwogen keuzes konden maken.’ De open gesprekken in het bouwteam brachten ook slimme ideeën voort. Zo werd voor het fietspad een minder ingrijpende route gevonden en werd er een efficiënt cameraplan bedacht. Ook werd gekozen voor een splitsing van de werkzaamheden, zodat de bedienaars de sluis veilig kunnen blijven bedienen gedurende de ombouwperiode.
Een andere kijk
‘Als bouwcombinatie kijken wij naar de impact van bepaalde keuzes op de uitvoering en de financiën’, vervolgt Mathijs. ‘Het viel ons op dat het verplaatsen van het fietspad op het dijklichaam een dure oplossing zou zijn, maar vanwege de veiligheid moest er meer afstand tot de bewegende brugdelen komen. Met een minimale omlegging en daardoor minder aanpassingen aan het dijklichaam werd dat kostentechnisch veel gunstiger.’ Stefan sluit daarop aan: ‘Het bleek inderdaad een ingrijpendere oplossing te zijn dan aanvankelijk gedacht. Zonder de bouwteamfase zou dat waarschijnlijk tot hoge inschrijvingskosten hebben geleid. Met elkaar bedachten we een andere oplossing die ook gewoon goed is.’
Mathijs noemt nog een slim resultaat van de bouwteamfase: ‘Nieuwe cameraopstellingen zouden de sluisbedienaars overzicht over de sluiskolken geven. Wij zijn echter uitgegaan van de huidige posities om alleen te vernieuwen wat nodig is. Daardoor kwamen we sneller tot het ontwerp, met hergebruik van veel cameramasten en bekabeling. Een duurzamere en efficiëntere oplossing die we samen hebben afgewogen.’
Flexibel schakelen
Een naar voren gehaalde spoedreparatie aan de stalen vallen van de oude sluis veranderde de fasering van het werk. ‘We leerden dat we niet teveel tegelijk kunnen doen, omdat de bedienaars dan minder overzicht hebben’, zegt Mathijs. ‘Door de open discussie daarover in het bouwteam gaan we het droogzetten van de sluishoofden bewust loskoppelen van de andere werkzaamheden.’
Technisch gezien zou het verreweg het eenvoudigst zijn om het hele complex voor een aantal maanden af te sluiten, maar dat zou een grote stremming van het verkeer veroorzaken. Daarom blijven één sluiskolk en één wegverbinding open. ‘Dit is de grootste uitdaging voor het vervangen van de installaties’, benadrukt Mathijs. ‘Vooral omdat de provincie overstapt op nieuwe besturingssoftware, in lijn met die van beweegbare bruggen. Daarom vervangen we de installaties stap voor stap: een nieuw onderdeel opbouwen, testen en dan de stekkers omzetten.’
Ongebruikelijk hergebruiken
Het bouwteam wil aanwezige materialen zoveel mogelijk benutten, wat leidde tot de gezamenlijke zoektocht om elektrotechnische componenten te hergebruiken. Dit is niet gebruikelijk. ‘Een bouwteam leent zich ervoor om hiermee ervaring op te doen’, benadrukt Mathijs. ‘We bespraken wat technisch haalbaar en qua veiligheid en normering toelaatbaar is.’
Samen besloten de partners de bouwkeet met de energievoorziening van de sluis te voeden. Dit gebeurt meestal niet, maar het bespaart kosten en moeite van een aparte stroomaansluiting of milieuonvriendelijke dieselgeneratoren.
Focus op ‘jouw’ sluis
De bouwteamfase is zo goed als afgerond en de ervaringen zijn positief. ‘De renovatie van een sluizencomplex is de complexiteit van een beweegbare brug tot de derde macht’, benadrukt Stefan. ‘Het is lovenswaardig hoe vakmensen van de combinatie en de provincie er samen uit zijn gekomen.’
‘Voor de provincie is het belangrijk om stremming en kosten in de uitvoering niet onverwacht te laten toenemen’, vervolgt Stefan. ‘STROOOM heeft de uitvoeringskennis ingebracht die we in het bouwteam nodig hadden. Ik vind het belangrijk dat alle partners kennis en ervaring inbrengen, ook de opdrachtgever. Dat gebeurt in de praktijk niet altijd, maar ook dat is een succesfactor. Verder komt het aan op de menselijke kant. Door elkaar te versterken, leidt de renovatie tot een veilig en toekomstbestendig sluizencomplex waarvoor we belastinggeld efficiënt inzetten. Ik vind het belangrijk om steeds weer de vraag te stellen ‘Wat zou je doen als het jouw sluis was?’ Dat opent vaak de ogen.’
